Tất cả chúng ta rồi sẽ chết!

    Lê Hồng Lam

    Executive Editor of TTVH&DO Magazine

    Tất cả chúng ta rồi sẽ chết!

    Trong thời điểm này, nếu có thời gian, có lẽ các bạn nên dành thời gian xem bộ phim "An Inconvenient Truth" (Một sự thật phũ phàng). Năm 2006, bộ phim này từng đoạt 2 giải Oscar cho Phim tài liệu xuất sắc nhất và Ca khúc hay nhất cho nữ singer-songwriter Melissa Etheridge (I Need to Wake Up).

    Sự thật phũ phàng là một bộ phim tài liệu vô cùng giản dị, khoảng 2/3 thời lượng của bộ phim này là cuộc diễn thuyết về môi trường và sự nóng lên toàn cầu ảnh hưởng như thế nào đến trái đất của cựu phó Tổng thống Mỹ Al Gore trước các bạn sinh viên trẻ. Nó khá giống như những cuộc trò chuyện kiểu TED talk chúng ta thường xem. Một khối lượng thông tin đồ sộ được diễn đạt một cách giản dị, những bảng biểu, các thông số khoa học được trình bày một cách dễ hiểu. Al Gore diễn giải đầy cảm hứng về một vấn đề nóng bỏng, một sự thật không mấy dễ chịu về trái đất, về môi trường sống và sự tàn phá khủng khiếp của con người lên ngôi nhà của chính họ. Đỉnh núi Kilimanjaro kiêu hãnh trong tiểu thuyết của Hemingway hơn 40 năm trước còn phủ đầy tuyết trắng, giờ chỉ là một núi đá trọc trơ trọi. Một trong những hồ nước lớn nhất thế giới ở châu Phi giờ trơ cạn đáy. Những tảng băng ở Bắc và Nam cực càng ngày càng tan rã nhanh chóng khiến những chú gấu trắng mất đất sống và chết đuối vì không tìm được tảng băng nào đủ lớn để trú ngụ. Các thảm họa môi trường như bão tố, lốc xoáy, lũ lụt, hạn hán... ngày một nghiêm trọng và diễn ra trên khắp toàn cầu, không từ bất cứ nơi chốn nào, mà với nước Mỹ, cơn bão kinh hoàng Katrina từng nhấn chìm New Orleans năm 2005 là một trong những thảm họa môi trường lớn nhất trong lịch sử.

    Trong cuộc tranh cử ứng cử viên tổng thống năm 2000, một mùa tranh cử được coi là gây tranh cãi nhất trong lịch sử tổng tuyển cử Hoa Kỳ vì gian lận kiểm phiếu, George W. Bush từng tấn công Al Gore là gọi ông là "một kẻ thần kinh luôn ám ảnh và cực đoan về môi trường". Nếu Al Gore chiến thắng trong mùa tuyển cử năm đó, có lẽ nước Mỹ đã không có 8 năm với nhiều thảm họa dưới thời Bush và nhiều vấn đề về môi trường đã được giải quyết rốt ráo hơn.

    Dù thất bại trong cuộc tranh cử tổng thống năm đó, Al Gore chưa bao giờ từ bỏ sự quan tâm và sức ảnh hưởng của mình để vận động các chiến dịch thay đổi môi trường, đặc biệt là khủng hoảng về khí hậu (climate crisis) và sự nóng lên của toàn cầu (global warming). Với Gore, ông không coi những hành động của ông với môi trường là vấn đề chính trị, mà là vấn đề về đạo đức của con người, đặc biệt là cho các thế hệ con cháu sau này.

    Trong các vấn đề về xử lý về các thảm họa môi trường, hầu hết các nước, các nhà khoa học đều rơi vào khủng hoảng khi đưa ra các nhận định. Gore trích dẫn câu nói của nhà văn Mark Twain cho vấn đề này: "What gets us into trouble is not what we don’t know. It’s what we know for sure that just ain’t so." (Điều khiến chúng ta gặp rắc rối không phải là điều mà chúng ta không biết mà lại là điều chúng ta tưởng là biết rõ nhưng thực ra chẳng phải vậy). Nhưng có lẽ chưa quốc gia nào trên thế giới như Việt Nam, việc xử lý khủng hoảng một thảm họa môi trường nghiêm trọng lại biến thành một trò hề như đang xem Táo quân như vậy.

    Trong cuộc xếp hạng về những đóng góp cho hành tinh và nhân loại được tính toán từ chỉ số Good Country Index, Việt Nam đứng thứ 124/125, tức là áp chót bảng. Chúng ta hầu như không đóng góp gì cho kho tàng tri thức của nhân loại, đặc biệt là các đóng góp về khoa học, nên có lẽ trước một sự kiện có thể gọi là thảm họa môi trường ở 4 tỉnh miền Trung, chúng ta mới rơi vào một cuộc khủng hoảng trầm trọng như vậy, dù những sự kiện như thế này đã từng diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới. Chúng ta rối ren như gà mắc tóc, quan chức, giới chuyên môn chậm chạp lờ đờ xử lý khủng hoảng tồi tệ và thiếu minh bạch khiến dân tình càng thêm hoang mang sợ hãi, trí thức trở thành những anh hùng bám phím kích động và chửi bới nhau loạn xạ, báo chí truyền thông trở thành kẻ yếu thế trong cuộc đua thông tin hoặc chơi các trò trí nghiệm gian lận, tháu cáy và như tất cả các dịp khủng hoảng khác, và như mọi khi, thơ thẩn não nề trong dân chúng lại được dịp bay lên.

    Trong bộ phim nói trên, Al Gore cũng trích dẫn một câu nói của Winston Churchill, vị thủ tướng kiệt xuất của nước Anh và là một nhà tri thức lớn, vị thủ tướng đầu tiên và duy nhất của thế giới từng nhận giải Nobel văn chương. Trước một cuộc khủng hoảng của nước Anh, Churchill đã nói rằng: "Chúng ta đang sống trong thời đại của sự chần chừ, sự nửa vời, của những kế sách rối bời, của sự chậm trễ đang đi đến hồi kết. Lúc này đây chúng ta đang bước vào thời kỳ lãnh hậu quả."

    Đúng là thời kỳ chúng ta phải lãnh hậu quả, nhất là ở Việt Nam. Chúng ta đang lãnh hậu quả nặng nề cho sự tàn phá môi trường không có điểm dừng, cho sự đầu độc lẫn nhau không có điểm dừng. Những cánh rừng ở Tây Nguyên bị tàn phá không thương tiếc, những dòng sông khô hạn và nhiễm mặn ở miền Tây, biển miền Trung đang chết dần và lan rộng; những di sản lịch sử và văn hóa đang bị phá từng ngày ở Sài Gòn và Hà Nội, biến hai đầu tàu cả nước này trở thành 2 thành phố đầy bê tông và ô nhiễm ngày càng nặng nề. Những ngày này, dường như mở trang thông tin nào cũng thấy nhiễm độc. Sài Gòn nhiễm độc chì, Hà Nội nhiễm độc thủy ngân, và TẤT CẢ THỨC ĂN NƯỚC UỐNG gần như đều bị đầu độc bởi chính chúng ta.

    Như câu tagline trong series Game of Thrones: "All Men Must Die". Tất cả chúng ta đều phải chết vì chính chúng ta tàn sát lẫn nhau, vì lòng tham, vì ngu muội, vì chúng ta chỉ biết sống cho chính chúng ta.

    Hôm trước mình gọi điện về nhà để hỏi thăm tình hình ở quê, mẹ mình nói trong thảm não, "đời mẹ cũng sắp hết rồi, nhưng còn bọn con và những đứa cháu, những đứa trẻ con rồi phải sống sao đây?"

    Trong bộ phim "Sự thật phũ phàng", Al Gore cũng kể lại rằng, ông suýt nữa mất đứa con trai 6 tuổi sau một tai nạn xe cộ. Và ông rút ra rằng: "Khả năng mất mát là thứ quý giá nhất tôi học được. Những gì chúng ta không trân trọng sẽ không còn lại cho con cháu chúng ta nữa."

    Tất cả chúng ta rồi sẽ chết. Nhưng còn thế hệ con cháu của chúng ta thì sao?