P8: "Án tại hồ sơ"

    Nancy Nguyễn

    website University of California, Irvine, California
    P8: "Án tại hồ sơ"

    Vẫn biết Việt Nam có cả một rừng luật, nhưng chỉ toàn xài luật rừng, song tôi hy vọng đó là giữa cá thế với cá thể, giữa những nhân viên điều tra khi đã tắt máy quay, gấp lại biên bản tự khai, với những người có thể được coi là "kẻ thù của chế độ". Nhưng sự việc thật sự trầm trọng hơn thế.

    Sau 4 ngày tuyệt thực, tôi được tiếp chuyện với người đại diện cao nhất của cơ quan điều tra. Tôi chịu không nhớ nổi tên, chỉ biết cầu vai quân phục thể hiện cấp hàm đại tá (2 vạch, 4 sao vàng), tầm ngoài 50, giọng miền Nam. Vị này hầu như đã hoàn toàn tin rằng tôi là đảng viên Việt Tân.

    Bất kể tôi phủ nhận thân phận đảng viên thế nào, điều đó cũng không thực sự quan trọng. Theo pháp luật Việt Nam thì "án tại hồ sơ" chứ không phải "án tại lời cung". Có nghĩa là, nếu hồ sơ "cấu thành" anh là đảng viên Việt Tân, thì bất luận anh có phải thật sự là đảng viên Việt Tân không, có khai nhận không, điều đó cũng không quan trọng. Và, ngược với thế giới, anh có trách nhiệm phải chứng minh cho cơ quan điều tra là anh vô tội.

    Tôi để hai chữ "cấu thành" trong ngoặc kép là vì quyết định "đủ cơ sở" hay "chưa đủ cơ sở" cấu thành là rất ...chung chung mơ hồ. Vì vậy, khách quan mà nói, chỉ riêng "Án tại hồ sơ" thì không phải bất cập, nhưng đi đôi với yếu tố chủ quan trong việc định đoạt đã đủ hay chưa đủ cơ sở cấu thành hành vi thì tạo nên một bất cập lớn.

    Bốn chữ "án tại hồ sơ" vừa lạnh tanh, vừa ám ảnh. Cái tên Hồ Duy Hải cứ lớn vởn trong đầu tôi như một câu hỏi lớn. "Án tại hồ sơ", phải chăng chính vì thế mà biết bao nhiêu con người bị đẩy vào vòng oan sai? "Án tại hồ sơ" biết bao nhiêu người cha người mẹ phải lê lết kêu oan cho con mình.

    "Án tại hồ sơ". Lạnh. Và ám ảnh.

    Tuy hành vi của tôi chỉ là kêu gọi biểu tình ôn hoà đòi hỏi chính phủ Việt Nam phải sớm có câu trả lời về vấn đề cá biển chết bất thường ở miền trung, tinh thần đó thể hiện rõ trong cuốn "cẩm nang xuống đường vì môi trường", tôi vẫn bị quy kết vào tội "đe dọa an ninh quốc gia". Trong tất cả các tội hình sự, chỉ riêng tội này là anh không cần có hành vi cụ thể, pháp luật vẫn cho phép kết tội anh (!!)

    Tội đe dọa an ninh quốc gia là tội duy nhất pháp luật Việt Nam cho phép không cần cấu thành hành vi, chỉ cần cấu thành hình thức là đủ cơ sở luận tội. Tức không cần anh có hành động nào nhằm lật đổ chính quyền, chỉ cần anh thể hiện quan điểm thôi thì pháp luật cũng cho phép luận tội anh với lập luận là nếu hành vi lật đổ của anh mà thành công thì không còn cái chế độ này để luận tội anh nữa. Và như thế, chỉ ở Việt Nam, hệ thống hành pháp có đủ cơ sở pháp lý để nhấn chìm tất cả những tiếng nói phản kháng.

    Tôi nhớ khi em Kha, em Uyên, và những người bất đồng chính kiến khác bị truy tố, lãnh sự quán Hoa Kỳ thường có những thông cáo yêu cầu trả tự do ngay lập tức, vì "nhà cầm quyền Việt Nam không thể đánh đồng việc thực hiện quyền tự do ngôn luận một cách ôn hoà với hành vi đe dọa an ninh quốc gia" lúc đó tôi nghĩ không còn gì có thể rõ ràng hơn như thế. Tuy nhiên pháp luật Việt Nam cho phép đánh đồng! Và quy định về "cấu thành hình thức" như chiếc thòng lọng thắt những người bất đồng vào các điều 258 hay thậm chí 88 một cách hợp pháp.

    Tôi từng nói, nền tư pháp và hành pháp Việt Nam tuy đã có nhiều tiến bộ kể từ 1975, vẫn còn bị thế giới bỏ lại quá xa phía sau, đơn cử như việc theo điều 46 BLHS, quy định người bị tạm giữ, tạm giam có quyền tự bào chữa, nhờ người bào chữa, hoặc thuê luật sư bào chữa, nhưng suốt thời gian tạm giữ, không những cá nhân tôi đã không hề được bảo đảm, mà cơ quan an ninh còn khẳng định "theo quy định của pháp luật, trước khi khởi tố thì sẽ cho gặp luật sư ít nhất 1 lần (tất nhiên là với sự giám sát chặt chẽ của cơ quan an ninh), còn có gặp được lần thứ 2 hay không là tuỳ vào thái độ của bị can, bị cáo". Như vậy, chẳng những hầu như đã cự tuyệt quyền có người đại diện của bị can, bị cáo, mà còn vi phạm nghiêm trọng quyền riêng tư giữa thân chủ và luật sư, một quyền được quốc tế công nhận.

    Rõ ràng, những bất cập ở Việt Nam đã vượt ra khỏi giới hạn cá thể, nó là những bất cập ĐÃ THÀNH HỆ THỐNG.

    Anh an ninh tên Minh nói vọng ra ngoài cửa sổ phòng cung: "Hái cho cán bộ mấy trái mận!" Những người tù vui vẻ hăng hái lấy sào, chọc 1 hồi rồi luồn những trái mận chín cây của trại B34 qua song sắt. Anh chậm rãi nói: "Đấy, em thấy đi tù cũng vui, giá mà anh Thức của em cũng vui vẻ thế này, đường này ông ấy lại đi tuyệt thực, đúng là dở hơi!"