Chiến lược cải tạo Tư sản

    Nguyễn Đức Thành

    viện trưởng viện nghiên cứu kinh tế và chính sách VEPR

    website Hà Nội, Việt Nam
    Chiến lược cải tạo Tư sản

    Truyện Ngụ ngôn pha Liêu trai đọc trước khi đi ngủ. Nxb Lao Động, 4/1959.

    Giờ đây có điều kiện nhìn lại dọc suốt theo lịch sử ngược về đến thời điểm cuốn sách này được in ra, và đọc những câu văn đầy lý lẽ, ân cần, được viết ra trong cuốn sách nhỏ này, mới thấy hồi hộp làm sao. Hồi hộp như xem bộ phim ma lúc con ma chưa xuất hiện. Mới có nhạc nền réo rắt rất cô hồn. Ấy là khi chính quyền công nhân còn đang kiên nhẫn hợp tác với các nhà tư sản trắng trẻo, gày guộc một cách hoà bình, đầy kiềm chế. Sao không hồi hộp được vì chẳng bao lâu sau sự kiên nhẫn này sẽ biến mất.

    Thực ra chiến lược cải tạo tư sản một cách hoà bình kiểu này nghe khá hấp dẫn về lý thuyết (mặc dù về đại cục thì hỏng rồi). Sử dụng tư bản nhà nước (nguồn lực nhà nước) để chuyển đổi các nhà tư sản thành công nhân hoặc làm thế nào đó họ không còn trong hệ thống quản lý, sản xuất nữa. Thông qua hai giai đoạn.

    Giai đoạn 1: Nhà nước nắm độc quyền thương mại. Tức là độc quyền cung cấp cho nhà tư sản đầu vào và thu mua độc quyền đầu ra. Chỉ để nhà tư sản tổ chức gia công, chế biến thôi. Đồng thời nhà nước canh chừng không cho người chủ, người quản lý cơ sở sản xuất đó bóc lột quá đáng công nhân của họ. Vì các công nhân đó chính là giai cấp tạo nên nhà nước.

    Giai đoạn 2: Nhà nước cùng tiến vào chia sẻ quyền sở hữu máy móc, nhà xưởng, và quyền quản lý. Sự "tiến vào" này diễn ra theo con đường hoà bình, tức là dùng tư bản (nguồn lực/tiền) nhà nước mua lại một phần máy móc, thiết bị. Giá cả thì chắc dựa trên quyết định của nhà nước là chính. :)) (ngày nay gọi là sử dụng nguồn lực chính trị.) Đó gọi là "công tư hợp doanh". Rồi dần dần sẽ đẩy người tư sản ra, cải tạo họ hoặc con cháu họ thành công nhân, tức là tạo điều kiện cải thiện địa vị xã hội của họ, lên vị trí thành viên giai cấp lãnh đạo. Nếu họ không đủ tiêu chuẩn như thế, chắc sẽ có một cách khác thế nào đó để xử lý, chưa thấy nói rõ trong cuốn cẩm nang này.

    Đấy là thời 1959. Vài năm sau thì sự kiên nhẫn sẽ mất. Hết phần nhạc nền rùng rợn.