Điều gì đã xảy ra ở Thạnh Phong?

    Lê Nguyễn Duy Hậu

    a free-thinker

    website Sài Gòn
    Điều gì đã xảy ra ở Thạnh Phong?

    Mình xin lưu ý trước là note này không nhằm ủng hộ hay phản bác việc cựu Thượng nghị sỹ Hoa Kỳ Bob Kerrey trở thành Chủ tịch Hội đồng Tín Thác của Đại học Fulbright Việt Nam. Mình viết note này như một nỗ lực mà mình có thể làm hết sức để cung cấp các thông tin khách quan cho mọi người về những gì xung quanh Cuộc thảm sát Thạnh Phong vào ngày 25 tháng 2 năm 1969 (phía Mỹ gọi là Cuộc đột kích Thạnh Phong). Hy vọng không ai nghi ngờ “động cơ” này của mình. Mình không tin rằng tất cả mọi người đang tranh cãi về vụ việc của ông Kerrey đã từng đọc hay nghe qua về sự kiện Thạnh Phong này.

    Nguồn tư liệu mình tham khảo thông qua bài báo điều tra của New York Times (do phóng viên Gregory L. Vistica thực hiện từ năm 2001 – đây là đơn vị báo chí đầu tiên của Mỹ phanh phui vụ việc) và bản đọc cuộc phỏng vấn của Dan Rather của CBS với các nhân chứng trong chương trình 60 Minutes II vào năm 2001. Rất tiếc, mình không tìm được nhiều tài liệu từ phía Việt Nam liên quan đến sự kiện này ngoài hai bài báo của Lao Động và VNExpress.

    Làng Thạnh Phong vào cái đêm định mệnh

    Những gì mà chúng ta biết chắc chắn đó là vào đêm ngày 25 tháng 2 năm 1969, một toán biệt kích SEAL của Mỹ dưới sự chỉ huy của viên trung úy 25 tuổi Bob Kerrey thực hiện cuộc đột kích vào làng Thạnh Phong, Bến Tre. Đây là một làng nhỏ nằm tách biệt khỏi các khu vực sầm uất khác của Đồng bằng sông Cửu Long. Nhiệm vụ của toán biệt kích này là truy tìm một cán bộ cao cấp của Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam (NLF – hay người Mỹ gọi là Việt Cộng) mà theo tin tình báo là đang trú ẩn ở làng Thạnh Phong. Ngôi làng này vào thời điểm đó nằm trong khu vực được phía Mỹ gọi là “free-fire zone” (khu vực bắn tự do).

    Cuộc đột kích đã hoàn toàn thất bại.

    Không có một chỉ huy Việt Cộng nào bị bắt hay bị tiêu diệt. Kerrey thừa nhận ông kinh hoàng nhận ra rằng kết quả của cuộc đột kích là 21 dân thường là phụ nữ và trẻ em nằm chết la liệt trước mặt ông. Tuy nhiên, bản phúc trình Kerrey gửi cấp chỉ huy lại là “tiêu diệt 21 VC [đếm xác], phá hủy 2 nhà, thu 2 súng”. Bob Kerrey sau đó được tặng huân chương Sao Đồng (Bronze Star) vì thành tích này tại Thạnh Phong và sau đó là Huân chương Danh dự (Medal of Honor) cho sự dũng cảm trong chiến đấu của ông ở Nha Trang. Ông mất một phần chân tại Việt Nam.

    Thế nhưng, Kerrey luôn nói rằng ông bị ám ảnh và cảm thấy tội lỗi vì những gì diễn ra ở Thạnh Phong. Ông kể với phóng viên Vistica rằng ông đã từng nghĩ “chết cho Tổ quốc là điều kinh khủng nhất, nhưng hóa ra giết chóc nhân danh Tổ quốc mới là điều tồi tệ hơn cả.” Nhưng Kerrey cho đến nay vẫn một mực chối bỏ rằng ông đã cố tình gây ra vụ thảm sát này.

    Phúc trình của Kerrey

    Theo những gì Kerrey kể lại, tiểu đội biệt kích của ông được lệnh phải bắt hoặc tiêu diệt mục tiêu và nếu bị phát hiện thì tiểu đội của ông được phép tiêu diệt bất kỳ ai để giữ bí mật cho cuộc đột kích và đảm bảo an toàn cho tiểu đội. Thạnh Phong nằm sâu trong vùng được Việt Cộng chiếm đóng và có thể nói phi vụ của Kerrey là một phi vụ “phía sau chiến tuyến địch.” Nhưng ngay từ những phút đầu, phi vụ đã không theo kế hoạch. Đó là một đêm không trăng và mọi thứ hoàn toàn nhá nhem. Kerrey cho đến nay vẫn nói rằng ký ức của ông có thể sai nhưng ông tin rằng tiểu đội của ông đã làm đúng quy luật cho phép.

    Đầu tiên, Kerrey ra lệnh cho lính của mình tiêu diệt 5 mục tiêu mà ông tin là lính gác của ngôi làng bằng dao. Sau đó, theo lời của Kerrey và được một vài đồng đội khác của ông tại cuộc đột kích đồng ý (đa số từ chối kể về đêm hôm đó), tiểu đội của ông có vẻ như đã bị tấn công từ phía ngôi làng. Kerrey nói rằng ông không dám chắc đó chỉ là tiếng ồn hay là tiếng đạn bay nhưng ngay ông đã ra lệnh cho tiểu đội nổ súng về phía ngôi làng. 1.200 viên đạn được bắn ra theo phúc trình của Kerrey sau phi vụ và khi mọi thứ trở nên im ắng, tiểu đội của ông kinh hoàng phát hiện ra rằng họ đã “vô tình” giết hại 13 dân thường tất cả là phụ nữ hoặc trẻ em. Phi vụ do đó bị hủy bỏ.

    Bob Kerrey chưa bao giờ che giấu sự hối hận của mình nhưng ông cũng chưa bao giờ từ bỏ huy chương Sao Đồng mà ông được thưởng nhờ “thành tích” ở Thạnh Phong.

    Một sự thật khác?

    Thế nhưng, một đồng đội khác của ông là Gerhard Klann thì lại đưa ra những lời chứng trái ngược. Klann lần đầu tiên kể câu chuyện này cho cấp trên của ông vào năm 1980 như một cách để có thể chuộc tội và đó cũng là manh mối đầu tiên cho New York Times phanh phui sự việc. Cần lưu ý rằng Klann là một người nghiện rượu và có tiền sử đánh nhau trong quân ngũ nhưng đồng đội của ông tin rằng Klann cũng là một người chính trực.

    Phúc trình của Klann trái ngược hoàn toàn với những gì mà Kerrey kể. Ông nói rằng chính ông là kẻ đã giết chết 5 mục tiêu đầu tiên nhưng hóa ra đó chỉ là một gia đình gồm 2 vợ chồng già và 3 đứa cháu nhỏ từ 8 -12 tuổi. Sau đó, chính Kerrey đã ra lệnh vây dân làng lại để tra hỏi về nơi ẩn náu của viên cán binh Việt Cộng đang bị truy đuổi. Sau khi sự tra hỏi không mang lại kết quả, tiểu đội đã họp lại và quyết định phải thủ tiêu toàn bộ số phụ nữ và trẻ em này để họ không đi báo đối phương. Nên nhớ, tiểu đội của Kerrey đang hoạt động sâu trong long địch và nếu họ bị các lực lượng Việt Cộng tấn công thì khó lòng mà còn ai sống sót trở về. Chính vì thế, Kerrey ra lệnh cho các tay súng của mình trút 2 băng đạn vào những nạn nhân xấu số này và lên đường rút khỏi Thạnh Phong.

    Phúc trình của Klann lại rất giống với một phúc trình khác do CBS thực hiện với bà Phạm Thị Lãnh, người làng Thạnh Phong nói rằng mình chứng kiến toàn bộ vụ việc từ nơi ẩn náu. Bà Lãnh cũng mô tả về 5 nạn nhân xấu số đầu tiên là người già và trẻ em mà nhóm của Kerrey tiêu diệt và việc phụ nữ, trẻ em bị vây lại để lính Mỹ xả súng. Điều khiến CBS bất ngờ đó là phúc trình của Klann và bà Lãnh khá trùng khớp với nhau về mặt thời gian và chi tiết dù rằng việc phỏng vấn hai người diễn ra độc lập, tức là nhóm phỏng vấn bà Lành không hề biết gì về phúc trình của Klann và ngược lại. Tuy nhiên, Vistica của New York Times lẫn CBS đều lưu ý rằng bà Lãnh là vợ của một cán binh Việt Cộng và bản thân cũng là một thành viên của Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam. Một nhân chứng Việt Nam khác là bà Bùi Thị Lượm khi đó 12 tuổi cũng kể về việc bà thấy 7 người lính Mỹ cầm súng bắn vào bà của bà bất chấp lời van xin. Trả lời phỏng vấn Los Angeles Times, bà Lượm nói rằng nếu có thể, bà muốn “trả mối thù này.” Năm 2011, báo Lao Động tiếp tục dẫn lời của ông Trần Thanh Bằng khi đó mới 10 tuổi và cho rằng mình đã chứng kiến vụ thảm sát từ trong trảng xề nới ông ẩn náu.

    Kerrey và một đồng đội khác của ông là Ambrose tất nhiên chối bỏ hoàn toàn phúc trình của Klann và bà Lãnh. Kerrey không giải thích được động cơ tại sao Klann lại có thể nói dối nhưng cho rằng Klann vẫn còn ganh ghét ông vì không giới thiệu cho Klann được nhận Huân chương Danh dự. Điều này có lẽ rất khó kiểm chứng.

    Động cơ là gì?

    Vậy thì, nếu thực sư Klann, bà Lượm, ông Bằng và bà Lãnh nói đúng thì rõ ràng Kerrey đã vi phạm tội ác chiến tranh. Vấn đề là tại sao tiểu đội của Kerrey phải làm như vậy?

    Bà Bùi Thị Nhi, 73 tuổi, bên mộ của cha mẹ và anh em bà đã chết trong phi vụ Thạnh Phong

    Trước phi vụ ở Thạnh Phong hai tuần, nhóm của Kerrey cũng đã từng đến chính làng này, vây người dân lại và hỏi han người dân về sự hiện diện của một cán bộ cao cấp của Việt Cộng, nhưng sau đó lại thả họ ra và rút đi. Hơn nữa, Klann cho rằng tiểu đội của ông quyết định thủ tiêu dân làng vì sợ họ sẽ chạy đi báo với lực lượng địa phương của Việt Cộng. Tuy nhiên, Vistica đặt câu hỏi rằng trong lúc tiểu đội lính Mỹ phải thủ tiêu để bịt đầu mối nhưng lại không sợ “giứt dây động rừng” bằng cách xả 2 băng đạn vào người dân, gây tiếng ồn rất lớn đủ để cả một trung đoàn địa phương quân Việt Cộng nghe thấy? Và tại sao chỉ giết 13 người trước sự chứng kiến của cả làng mà bất kỳ người nào đang ẩn náu cũng có thể chạy đi kêu quân địa phương đến ứng cứu? Đó là điều Klann không giải thích nổi nhưng ông cho rằng chính việc giết lầm 5 mục tiêu đầu tiên đã khiến Kerrey bị tâm lý và dẫn đến quyết định giết sạch để không để lại dấu vết. Một lần nữa, điều này bị Kerrey và các đồng đội khác chối bỏ.

    Tiểu đội của Kerrey rút đi sau đó một cách an toàn.

    Danh tính của viên cán binh Việt Cộng mà nhóm của Kerrey muốn tiêu diệt là ai cho đến nay vẫn còn là bí ẩn. Nó cũng sẽ bí ẩn tựa như những gì thực sự đã diễn ra vào đêm 25 tháng 2 năm 1969 tại một ngôi làng vô danh của miền Nam Việt Nam. Trong chiến tranh, mất mát của dân thường là điều không thể tránh khỏi và cũng không phe nào dù trong bất kỳ cuộc chiến nào không thực hiện tội ác chiến tranh. Chiến tranh là một thứ bẩn thỉu không chỉ vì nó giết chóc con người mà nó còn giết cả tâm hồn và sự bình an trong lòng chiến binh và những người còn sống. Khi vụ việc Thạnh Phong bị phanh phui, Kerrey đã ở bên sườn dốc của sự nghiệp chính trị nhưng nó đã trở thành một vết nhơ không thể gột được trong di sản của ông và nó vẫn còn ám ảnh ông cho đến ngày hôm nay.

    Mình nghĩ tất cả chúng ta khi nhìn về một sự kiện lịch sử với những bức tranh không rõ nét, mù mịt, u tối như chính cái đêm 25 tháng 2 không trăng không sao đó cũng giống như đang làm công việc của một bồi thẩm đoàn lắng nghe câu chuyện từ hai phía. Sự thật thế nào thì không ai có thể biết được ngoài Kerrey và những người tham gia trực tiếp vào cái phi vụ khủng khiếp đó. Bản thân mình tin lời của Klann và các nạn nhân nhưng mình không có tư cách để phán xét ở đây. Âu có lẽ đó cũng là sự trừng phạt cho họ khi sự vô tội hay có tội của mình rốt cuộc lại do chính những người không có gì nhiều hơn là bàn phím máy tính và những định kiến quyết định. Cuối cùng thì lịch sử được viết thế nào hóa ra là do lòng tin của người đương thời mà ra.


    Nguồn tham khảo:
    http://www.nytimes.com/2001/04/25/magazine/25KERREY.html?pagewanted=all
    http://www.cbsnews.com/news/memories-of-a-massacre-part-i/
    https://www.washingtonpost.com/blogs/she-the-people/post/bob-kerrey-war-criminal/2012/03/02/gIQA5XlvmR_blog.html
    http://www.mishalov.com/Kerrey.html
    http://laodong.com.vn/phong-su/dem-trang-thanh-phong-14705.bld
    http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/cac-nhan-chung-ke-ve-vu-tham-sat-nam-1969-o-dong-bang-song-cuu-long-1959703.html