Xã hội dân sự

    Lê Công Định

    Luật sư

    website Sài Gòn, Việt Nam
    Xã hội dân sự

    Hôm qua gặp gỡ giới hoạt động xã hội dân sự ở Nghệ An, tôi trình bày về quyền tự do lập hội của công dân theo Hiến pháp. Đó là một quyền hiến định mà mọi người đương nhiên có, không thể bị hạn chế hay tước đoạt bởi luật và các văn bản dưới luật của nhà cầm quyền.

    Quan chức cầm quyền, nhất là phía công an, thường lập luận rằng dù là quyền nhưng phải được thực thi trong khuôn khổ pháp luật. Vì vậy các điều khoản của Hiến pháp khi công nhận quyền công dân luôn ranh ma thòng thêm câu "theo quy định của pháp luật".

    Tuy nhiên, người ta quên mất rằng, dù phải tuân theo quy định của pháp luật, nếu văn bản pháp lý nào cố tình đặt ra điều kiện này nọ, nhất là các thủ tục đăng ký rườm rà vô lý, để hạn chế hay tước đoạt quyền hiến định của công dân, thì Hiến pháp với tư cách là luật tối thượng đương nhiên có ưu thế áp dụng hơn văn bản đó. Công dân chỉ cần dựa vào Hiến pháp để hưởng và yêu cầu thực thi quyền của mình mà thôi.

    Nhà nước có bổn phận điều chỉnh luật để bảo đảm mọi quyền công dân, không thể viện cớ "theo quy định của pháp luật" để nói bừa hành vi nào đó của công dân là bất hợp pháp chỉ vì quyền công dân được thực hiện không thuận với mình. Nhà nước được thành lập để bảo đảm thực thi quyền công dân, và các văn bản luật sẽ trở nên vi hiến nếu xâm phạm quyền công dân.

    Vì vậy, căn cứ Hiến pháp, mọi người đều được tự do lập và tham gia các tổ chức phù hợp lợi ích của mình, bất kể có hay không luật về hội đoàn. Nếu có luật thì đăng ký, không có luật thì khỏi đăng ký. Kể cả khi có luật mà không đăng ký được, thì cũng không cần đăng ký, bởi đó là quyền đương nhiên, chứ không phải do nhận sự ban phát của ai.

    Các tổ chức xã hội dân sự hiển nhiên tồn tại và phát triển bởi quyền lập hội là tự do. Pháp luật đặt ra khuôn khổ để giúp phát triển xã hội dân sự, chứ không để cấm đoán hay ngăn chận. Nhà nước phải thay đổi tư duy để chấp nhận điều này, chứ không thể buộc công dân mãi thuận theo ý mình.

    Mặt khác, bản chất của các tổ chức xã hội dân sự là độc lập khỏi chính quyền, nên các hội đoàn không thể và không cần là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, một cánh tay nối dài của Đảng Cộng Sản và nhà cầm quyền, vốn được lập ra để kiểm soát các tổ chức xã hội dân sự.

    Người dân cần hiểu rõ quyền của mình để sống một cách tự do, ngay cả giữa lòng một thể chế độc đoán.