Con ông cháu cha

    Phạm Gia Hiền

    Nhà báo

    website Hà Nội, Việt Nam
    Con ông cháu cha

    Tôi mang một cái họ không mấy phổ biến. Search google từ khóa “phạm gia” thì top đầu là 3 ông doanh nghiệp: 1 ông buôn phụ tùng ô tô, một ông máy in, và một ông bán bao bì. Nhưng nếu với từ khóa ấy, mà tìm hình ảnh trên google, thì kết quả đầu tiên là cựu phó thủ tướng, ủy viên BCT, Bộ trưởng Bộ NG. Ngài này nổi tiếng, hồi đương chức thường xuyên xuất hiện trên báo đài, nên nhiều người biết. Bởi vậy, hồi tôi còn bé thì không sao, sau này lớn lên 1 chút, nhiều lần giới thiệu tên là người ta hỏi khẽ: Có họ hàng gì với ông Phạm Gia… không?

    Hôm qua, lần đầu tiên tôi được biết có người nói sau lưng mình đại ý rằng, Thằng đấy làm ăn lãng tử bỏ mẹ, nếu không phải có cái họ đấy thì đã bị đuổi cổ khỏi cơ quan từ lâu rồi. Người nói điều này chắc là 1 người cùng cơ quan cũ, ngạc nhiên là tôi làm đấy 10 năm, hóa ra vẫn có người tin rằng mình có họ mạc gì với quan lớn. Mẹ kiếp, biết thế hồi xưa mình cũng giả vờ hậm họe một tí, có khi đã khác nhiều.

    Tôi là loại tốt đen lại còn bằng giấy mà đã thế, con ông cháu cha xịn, không hiểu còn đến mức nào?

    Hồi đại học, khóa tôi chia làm 3 lớp. Đại khái hiểu ngầm là: Lớp con ông cháu cha; Lớp con em trong ngành; và lớp Chả hiểu sao chúng nó vào được đây (dĩ nhiên là tôi thuộc cái lớp này). Cái việc chia ấy đương nhiên nó đi với những “chế độ” khác nhau, không đến mức quá bất công, nhưng dĩ nhiên không thể nói là bình đẳng. Lớp COCC nhiều con quan chức cấp Bộ, cấp tỉnh, đi học cũng “điều kiện” lắm. Nhưng hầu hết chúng tôi chơi với nhau tôn trọng chan hòa. Chỉ duy nhất có 1 lần, tôi sang lớp bạn chơi, chả nhớ đùa giỡn thế nào, một ông hất hàm: “Ê thằng kia, ai cho mày sang đây?”. Thế là nổi xung lên, tí nữa thì đánh nhau. Sau này nhớ lại thấy rất sửu nhi, nhưng cũng chạnh buồn. Tất nhiên, đi học là thế, còn ra đời, sự COCC phát huy tác dụng, mỗi đứa mỗi con đường và mức độ thăng tiến khác nhau.

    Ở một đất nước như Việt Nam, nơi mà chữ “thủ trưởng” vẫn được dùng rất khúm núm không chỉ trong quân đội, thì quyền lực hành chính vẫn là giấc mơ nhiều người hướng tới. Có ai đó nói rằng, thành tựu lớn nhất của thời bao cấp là tạo ra một thế hệ công chức không sống bằng lương. Đến tận bây giờ, người ta vẫn chạy toát mồ hôi để vào biên chế (giá “chạy suất biên chế” tùy nơi và tùy việc, nhưng thấp nhất thì cũng trăm triệu trở lên). Nếu tính theo bậc lương, sẽ chẳng ai hiểu nỗ lực biên chế để làm gì, nếu không phải để có chút quyền lực hành chính. Có quyền, thì sẽ có tiền, nhiều hơn lương nhiều.

    Cho nên, chữ COCC – con ông cháu cha, mặc định được dùng cho các thiếu gia của các quan nhà nước. Và sự nâng đỡ của cha chú họ, không gì khác là đẩy họ lên thang bậc cao của bộ máy hành chính, tới những vị trí quyền lực, kiếm được nhiều tiền. Con nhà kinh doanh, thì thiên hạ gọi là thiếu gia thôi (ví như Cường đô la, không ai gọi anh ấy là con ông cháu cha cả).

    Chúng ta mắng chửi cậu Hải con bác Hoàng thậm tệ, nhưng chúng ta vận dụng quan hệ kiểu gia đình bất kỳ lúc nào chúng ta gặp khó khăn với bộ máy hành chính. Rút điện thoại ra gọi cho “ông anh” khi bị CSGT giữ lại. Xưng là cháu “ông chú, bà cô” bên này bên kia khi đi làm thủ tục hành chính ở phường. Nhận là “em anh này chị khác” khi đi xin học cho con. Có không? Có! Tất cả chúng ta đều cố gắng vặn vẹo ra một quan hệ gia đình nào đấy để được ưu tiên. Đó là tâm lý gia đình gia tộc, tâm lý nhờ vả luồn lách, bất tuân quy định. Cơ chế tạo ra sự bất công. Nhưng tâm lý cơ hội mới là mảnh đất để sự bất công cơ chế tồn tại dai dẳng.

    Ngày hôm nay, xã hội ngã ngửa khi biết 1 thanh niên chưa tới 30 tuổi đầu đã kịp kinh qua dăm bảy vị trí quản lý cấp tổng công ty, thậm chí cấp Bộ, kịp tiêu phá của nhà nước hàng trăm tỷ đồng. Chẳng bí mật gì, ai cũng biết những đồng chí con của một loạt các lãnh đạo cấp cao cũng đều đang đảm nhiệm các vị trí quan trọng trong bộ máy quản lý nhà nước. Nhưng mà nhân dân nào, chính phủ nấy.

    Ông Lý Hiển Long, trong 1 cuộc phỏng vấn trực tiếp, đã từng bị Larry King hỏi thẳng rằng liệu việc ông ngồi vào ghế Thủ tướng Singapore có phải vì quyền lực của bố ông – cựu thủ tướng Lý Quang Diệu? Và rằng, đó có phải là gia đình trị hay không? Ông Lý đã thản nhiên đáp rằng, Ông là một thủ tướng hợp hiến, được nhân dân bầu nên, và điều đó chẳng có gì sai cả.

    Ông Vũ Quang Hải cũng nói như thế khi bị hỏi xoáy về sự thăng tiến phi thường của mình, chỉ có điều thay vì nói đó là lựa chọn của nhân dân, thì ông nhấn mạnh đó là sự bình đẳng do Đảng lãnh đạo.