Nhân vụ sàn TMĐT Lingo sập, bàn về ý nghĩa của startup và gọi vốn

    Khuyết Danh

    Nơi lưu trữ những bài viết giá trị của các tác giả khuyết danh hoặc chưa tham gia hội Nhà Báo Tự Do.

    Nhân vụ sàn TMĐT Lingo sập, bàn về ý nghĩa của startup và gọi vốn

    Dưới góc độ là một người làm thuê chuyên nghiệp, mình chia sẻ cái này về Start up và Venture capital. Gần đây cũng có một công ty Mỹ offshore ở VN gặp chuyện tương tự như Lingo.vn, và mình biết khá rõ nên nói vài câu với những người giống mình - đi làm thuê.

    1. Start up

    Start up thực ra là một khái niệm rất mới ở Việt Nam, mặc dù nghe rất phổ biến, rất nhiều người start up, nhà nhà có công ty. Tuy nhiên, với những người làm việc chuyên nghiệp ở môi trường nước ngoài, dưới 5 năm, thậm chí 7-10 năm vẫn tính là start-up, tức là start, và tồn tại rủi ro.

    Start-up được hiểu là một công ty mới thành lập, co tiềm năng phát triển, hứa hẹn tốc độ phát triển nhanh và tạo ra giá trị tăng gấp nhiều lần trong một khoảng thời gian ngắn (5-10 năm). VÌ thế đây là mồi ngon béo bở cho các quỹ đầu tư mạo hiểm.

    2. Quỹ đầu tư MẠO HIỂM

    Xin nhấn mạnh từ Mạo hiểm, vì đây là từ mà hầu hết cả người lập doanh nghiệp lẫn người lao động đều cố tình bỏ qua hoặc bỏ quên.

    Các quỹ đầu tư MẠO HIỂM này, thường chọn công ty công nghệ là mục tiêu đầu tư, vì

    • Đầu tư vào công nghệ - ở giai đoạn đầu - là rẻ nhất vì chi phí chủ yếu là chi phí nhân sự, các chi phí khổng lồ về CAPEX như hàng hóa, kho bãi, mặt bằng, xây dựng.. hầu như không phải lo
    • Công nghệ là thứ khó định lượng ra thành tài sản vật lý, nên dễ làm giá và đẩy giá.
    • Nếu thành công thì có thể như Uber/Facebook...

    Các quỹ này khi đầu tư, thường sẵn sàng chi nhiều tiền để start up có thể thuê người giỏi cho đến cực giỏi về làm, để đẩy nhanh tốc độ làm sản phẩm, và cạnh tranh được với các đối thủ lâu đời. Những người làm thuê thường được đưa ra những package rất hấp dẫn về môi trường, benefit (ăn uống chơi bời), và đương nhiên là lương.

    3. Quá trình đầu tư

    Thật ra là rất dễ để định giá một công ty triệu đô ở thời điểm bây giờ. Nhà đầu tư chuyên nghiệp - ở đây là quỹ - thường chỉ là đại diện cho một nhóm các nhà đầu tư có tiền nhàn rỗi để bỏ vào, thuê một người quản lý. Quỹ này cần đảm bảo cho nhà đầu tư vừa sinh lợi, vừa tránh được các rắc rối luật pháp khi cần thiết, và quan trọng là trốn được thuế. Vì vậy một quỹ đầu tư thường có trụ sở ở nhiều nơi có thể tránh thuế. Quỹ Venture capital nổi tiếng và đình đám nhất ở VN có trụ sở ở British Virgin Island - một thiên đường thuế, và có khoảng 2 pháp nhân khác đi kèm (nếu mình không đọc nhầm bản báo cáo gửi cho bộ). Vì vậy nên đừng chửi luật VN lỏng lẻo hay quỹ bẩn thỉu, kể cả đầu tư ở Mỹ, mấy quỹ trên cũng chả sợ pháp luật.

    Đầu tư mạo hiểm là một quá trình đầu tư có nhiều điều khoản ràng buộc rất phức tạp, trong đó có một điều khoản thường được dùng là giải ngân theo KPI - theo tiến độ. Tuy nhiên kể cả đạt KPI, ở thời điểm giải ngân nếu CEO có vấn đề, hoặc các investors bắt quỹ phải quay đầu không đầu tư tiếp vào công ty đó do biến động thị trường hoặc có phương án sinh lời khác, quỹ cũng phải nghe thôi. Và vì đăng ký ở nước ngoài, nên họ hầu như không chịu trách nhiệm về luật pháp.

    4. Người đại diện pháp luật

    Chính là CEO, nhưng hầu hết mọi người quên cái từ "Đại diện pháp luật". Khi đầu tư vào một công ty, người bỏ tiền sẽ lập ra một người để giải quyết các công việc, bao gồm cả rắc rối trong trường hợp này. Người duy nhất có thể đứng ra bồi hoàn hoặc giải quyết, chính là CEO, chửi quỹ vô ích. Tuy nhiên, nếu các bạn không may rơi vào một công ty CEO "nhiều passion" nhưng non kém về điều hành, không có kiến thức tài chính hoặc không có người support về mảng này, không hiểu về vốn lưu động, vốn thặng dư và dự phòng rủi ro, thì xin chúc mừng, bạn rơi vào 95% các start up đã và đang chết. 95% các bạn ạ. Facebook và Uber là các start up khổng lồ trong lịch sử, nhưng ngoài Facebook như bây giờ, chắc phải có vài nghìn xác chết của các start up khác về social network. (Myspace là xác to nhất).

    5. Người làm thuê chuyên nghiệp

    Là một người làm thuê chuyên nghiệp, bạn nên cẩn thận với 2 từ: Start up và Venture capital. Những lao động người nước ngoài, đặc biệt là Mỹ, họ rất tỉnh trong chuyện này và chấp nhận những thứ như Lingo như một down side của start up. Khi làm việc, họ đòi hỏi benefit ở mức cao nhất, và take advantage càng nhiều càng tốt. Vì họ chấp nhận rủi ro đi kèm với benefit. Khi có việc như thế này xảy ra, thường họ đã rời công ty từ một vài tháng hoặc năm trước đó, đi làm việc khác.

    Tuy nhiên, như mình nói, start up ở VN là một khái niệm rất mới, quyền của người lao động cũng là khái niệm mới, nên người LĐ VN thường bị mờ mắt trước các offer, các office đẹp, trước thương vụ triệu đô, ghen tị với các công ty gây được quỹ, hay như một số bạn nói "gọi vốn dễ ợt". Không, các bạn ạ. Gọi vốn không dễ, deal với nhà đầu tư rất căng thẳng. Nhiều khi có nhà đầu tư sẵn sàng bỏ tiền vào, nhưng mình cảm giác không hợp, không đi đường dài được nên đành lắc đầu. Tìm nhà đầu tư không khác gì tìm founder để cùng startup, phải có độ tin tưởng nhất định vào nhau mới lâu dài được, còn đồng tiền nó có 2 mặt. Vậy nên nếu các bạn được offer lương vài ngàn USD cũng cần cân nhắc kỹ về công ty, về sản phẩm, về người đầu tư (nếu đã được offer từng đấy, bạn nên có tí thông minh để làm bài tập về nhà như trên), về chi phí cơ hội bỏ ra để làm việc. Còn đã chấp nhận lương cao benefit tốt, là chấp nhận áp lực và cả rủi ro. Đây là lý do những alpha employees - người lao động ở giai đoạn đầu ở nhiều công ty cực lớn bây giờ - nhảy đi rất nhanh chỉ sau 1, 2 năm, mặc dù công ty phát triển tốt. Họ nhận thức rõ đây là start up, và họ chỉ đơn giản là nhảy đi khi có cơ hội tốt hơn. Hãy nhảy khỏi một con thuyền đắm, đây là nói thật, vì thuyền đắm chỉ ưu tiên phụ nữ người già trẻ em, chứ không phải là bạn.

    Nếu các bạn may mắn được làm trong một start up thành công và lên sàn hoặc đã trưởng thành, có dòng tiền ổn định thì xin chúc mừng. Ở VN chỉ có 2 công ty như vậy: VNG và VCCorp. Còn tất cả các công ty còn lại đều chưa thật sự ổn định ở một thị trường biến động thế này.


    tutuxinhxich