"Không cần phải đề cao cái Tôi bằng cách áp đặt những người xung quanh"

    Lê Nguyễn Duy Hậu

    a free-thinker

    website Sài Gòn
    "Không cần phải đề cao cái Tôi bằng cách áp đặt những người xung quanh"

    Cách đây ít phút, Barack Obama vừa có bài phát biểu cuối cùng của ông với tư cách tổng thống Mỹ trước Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc.

    Đây không hẳn là một bài phát biểu hay - có lẽ phần nhiều là do ông phải phát biểu trước một cử toạ là những viên chức ngoại giao các nước không (được phép) thể hiện cảm xúc. Nhưng bài phát biểu của Obama cũng vừa đủ tổng kết tầm nhìn và những gì ông muốn gửi gắm các nhà lãnh đạo còn ở lại sau khi rời nhiệm sở, và đặc biệt là với thế hệ trẻ.

    Không cần phải nhắc đến tên bất kỳ ai, ông vẫn có thể chỉ trích hàng loạt những lãnh đạo đang dần đưa thế giới đến bờ vực của chủ nghĩa cực đoan. Ông chỉ trích ứng cử viên Donald Trump vì sự cực đoan với người nhập cư và bài ngoại của mình khi nói rằng: "Thế giới này quá nhỏ bé nên chúng ta không thể đơn giản là xây một bức tường nhằm ngăn chặn sự cực đoan len lỏi vào xã hội của chúng ta." Bởi vì Obama tin rằng "không một thế lực bên ngoài nào có thể ép buộc những cộng đồng tôn giáo và sắc tộc khác nhau chấp nhận cùng tồn tại" và "trừ phi câu hỏi rằng làm sao các cộng đồng có thể cùng tồn tại được trả lời thoả đáng, thì chủ nghĩa cực đoan sẽ mãi mãi bùng cháy và hàng vạn sinh linh sẽ tiếp tục chịu đựng đớn đau." Ông cũng không quên chỉ trích sự bá quyền của nước Nga khi cho rằng nước này đang "cố gắng tìm lại ánh hào quang đã mất bằng vũ lực trong bối cảnh thời đại của những đế chế đã lùi xa." Đặc biệt, Obama cũng nhắc đến tranh chấp biển Đông ("đảo và đá ở biển Nam Hoa") như một ví dụ cho chủ nghĩa bá quyền mới nổi như một cách ám chỉ Trung Quốc.

    Trong bối cảnh mà nước Mỹ và thế giới đang phập phồng vì những vụ khủng bố thì thái độ trung dung một cách kiên quyết của Obama đặc biệt bị chỉ trích. Tuy nhiên, một điều chắc chắn là Obama không phải là một tay chính khách dân tuý hay một gã mị dân như nhiều người đồng cấp. Nền pháp quyền nước Mỹ không cho phép ông ngồi lâu hơn ở chiếc ghế Tổng thống như nhiều nhà độc tài khác hoặc lợi dụng kẻ hở của pháp luật để đánh lừa người dân như thủ lĩnh một siêu cường khác.

    Tổng thống Obama cũng thừa nhận tuy nền dân chủ không phải là thứ không có lỗ hỏng nhưng nó sẽ là câu trả lời cho nhiều thách thức của chúng ta, và rằng "những ai yêu chuộng nền dân chủ cần phải lên tiếng một cách mạnh mẽ hơn." Bài phát biểu của Obama có phần u ám khi mô tả thế giới đầy rẫy sự thách thức và mất đoàn kết, nhưng phần kết luận của Obama lại rất tươi sáng và lạc quan. Theo ngài tổng thống, lịch sử của thế giới lẽ ra đã có thể đen tối hơn, nếu không có một thế lực đứng lên để thay đổi nó, và đó chính là Tuổi trẻ. Obama ca ngợi tinh thần khởi nghiệp của tuổi trẻ Cuba, sự kiên quyết vì giáo dục của tuổi trẻ Afghanistan, và tính kiên cường của tuổi trẻ Myanmar. Đặc biệt, ông ca ngợi sự phóng khoáng và tự do của người trẻ toàn thế giới, ở những nơi ông đã đặt chân đến, những người cởi mở, sáng tạo, tử tế, và khoan dung. Ông đặt niềm tin rằng tuổi trẻ mà ông đang chứng kiến ngày hôm nay sẽ tốt đẹp hơn chính thế hệ của ông, và rằng chính sự khoan dung mà họ đang sở hữu ngày hôm nay sẽ chặn đứng tất cả những thách thức mà thế giới đang phải đối mặt. Nhiều lúc có cảm tưởng rằng Obama đặt niềm tin vào sức mạnh của tuổi trẻ một quốc gia còn hơn chính các nhà lãnh đạo quốc gia đó đối với mầm non đất nước của họ.

    Hiếm có một lãnh đạo thế giới nào có niềm tin mãnh liệt như vậy vào tuổi trẻ và sự tốt đẹp bên trong bản chất con người. Ông kêu gọi loài người hãy "từ bỏ những kẻ luôn muốn lợi dụng cái tâm xấu xa của chúng ta và hãy đồng hành với những ai luôn tin vào sự tốt đẹp của chúng ta."1 Con người lý tưởng của Obama có thể không phù hợp (một cách chính trị) trong thế giới đầy rẫy căm ghét này, nhưng nó chính là một hình mẫu cho những ai tin rằng nhân loại có thể tồn tại mà không cần phải đổ máu và các quốc gia có thể sống với nhau trong tình anh em. Một trong những khoảnh khắc xúc động nhất của bài phát biểu theo mình đó chính là khi Obama cho rằng "Không cần phải đề cao cái Tôi bằng cách áp đặt những người xung quanh" 2 Chung sống hoà bình và tôn trọng lẫn nhau là quá khó trong thời đại hiện nay nhưng chẳng phải đó mới chính là tinh thần của những người sinh thành ra Liên Hiệp Quốc?


    1. Nguyên gốc tiếng Anh: "Each of us can reject those who appeal to our worst impulses, and embrace those who appeal to our best"

    2. Nguyên gốc tiếng Anh: "Our identities do not have to be defined by putting someone else down."