Thiện nguyện và pháp luật

    Trần Đăng Tuấn

    website Hà Nội, Việt Nam
    Thiện nguyện và pháp luật

    Việc cứu trợ sau lũ lụt ở các tỉnh Miền Trung 10/2016 thêm một lần nữa khẳng định hoạt động thiện nguyện rộng rãi của các nhóm, đơn vị, tổ chức, cá nhân riêng lẻ độc lập diễn ra không trong khuôn khổ các quy định của Nghị định 64/2008 về việc vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ nhân dân khắc phục khó khăn do thiên tai, hoả hoạn và các sự cố nghiêm trọng, các bệnh hiểm nghèo.

    Có hai vấn đề đặt ra:

    1- Nghị Định 64 không phù hợp với tính chất của hoạt động xã hội – từ thiện. Nó nên được thay thế bằng các quy định phù hợp hơn với thực tế, trên cơ sở tôn trọng sáng kiến của người dân. Không có tổ chức nào dù lớn, dù có mạng lưới rộng khắp, lại thay thế được sự năng động, nhạy bén của hàng triệu người dân có tấm lòng hỗ trợ đồng bào khi hoạn nạn. Cơ chế hành chính sẽ trói buộc hoạt động bình thường này của xã hội dân sự.

    2- Hoạt động cứu trợ quần chúng tự phát dĩ nhiên có những khía cạnh chưa hợp lý mà bản thân những cá nhân, đơn vị độc lập tham gia vào việc này cũng nhận thấy. Đó là thiếu thông tin chính xác, chi tiết về nơi, đối tượng cần hỗ trợ, vật phẩm và mức độ hỗ trợ thực tế cần thiết. Sự trùng lặp, nơi thiếu, nơi thừa xảy ra là chuyện khó tránh khi các nhóm cứu trợ hoạt động riêng rẽ, thiếu thông tin chung, không liên hệ được với nhau để phối hợp.

    Rõ ràng trong hoạt động này bản thân họ cũng muốn có sự điều tiết để nhiệt tình, công sức, của cải mà họ thay mặt người ủng hộ mang đến trao đúng người, đúng chỗ, đúng lúc, đúng mức cần thiết.

    Sự điều tiết này không nên được thực hiện trong khuôn khổ cơ chế cứng, mang nặng tính hành chính thể hiện trong Nghị định 64. Vậy nó nên thực hiện trên cơ sở nào?

    Thay cho cơ chế liên kết cứng, nên tạo điều kiện để ra đời liên kết mềm giữa các cá nhân, đơn vị làm từ thiện với nhau và với các tổ chức “chính thống”. Liên kết cứng dựa trên quy định hành chính. Liên kết mềm dựa trên dữ liệu thông tin chung cho tất cả những ai làm cứu trợ. Nó cho biết các địa điểm, đối tượng cần cứu trợ, sự thay đổi của nhu cầu, thông tin về việc có những hỗ trợ nào đã được thực hiện tại từng địa điểm, nó phản ánh các biến động về nhu cầu ở mỗi khu vực bị nạn, người gặp nạn.

    Thay vì trực tiếp đứng ra tiếp nhận rồi phân phối là chính, hệ thống các cấp chính quyền , MTTQ, Hội CTĐ hãy lấy chức năng vận động và cung cấp thông tin hướng dẫn là chính, qua đó điều tiết dòng chảy của nguồn lực cứu trợ nhưng không bắt buộc các hoạt động tự nguyện phải “quy về đầu mối” một cách hành chính cứng nhắc. Nếu các cơ cấu ‘chính thống” không có sự chuyển hướng này, thì sẽ đánh mất vai trò của mình dù có nỗ lực, cố gắng. Vì không có ai nghiêm túc lại nghĩ đến chuyện có thể ngăn cản hoạt động thiện nguyện cho đồng bào hoạn nạn chỉ vì các hoạt động đó không hoàn toàn theo các văn bản quy định cứng.