Con nhà nghèo

    Hoàng Đinh Đức

    Nhà báo

    website Hà Nội
    Con nhà nghèo

    Những đứa con nhà nghèo đi xa lập nghiệp hay mang ám ảnh về ngày mai. Hay lẩn thẩn nhặt nhạnh theo kiểu nhỡ may ngày mai thất cơ lỡ vận không còn gì, từ thời trẻ đã hay có thói quen lẩm nhẩm đếm đi đếm lại, xem nếu ngày mai thất nghiệp, thì tiền tiết kiệm sẽ ăn được bao lâu. Có khi cái tích lũy đấy đã đủ sống mười mấy năm, hay là tích lũy trình độ và quan hệ, đã ở cái mức mà xã hội gần như không để cho thất nghiệp được nữa, vẫn nhặt nhạnh, vẫn đếm, vẫn tính kiểu nhỡ may có chuyện gì xảy ra mình sống được bao lâu.

    Có thể là con nhà nghèo thì thế. Hoặc có thể là bởi xã hội ta quá nhiều rủi ro. Về sinh mệnh, về quyền sở hữu tài sản, về môi trường kinh doanh, vì cơ hội nghề nghiệp, hôm nay như thế này ngày mai có thể mất hết. Hoặc có thể là cả do một nền tư pháp không ai nhớ được tên chánh án tòa tối cao, chỉ nhớ tên Huỳnh Văn Nén. Ai cũng sợ cái lúc "thất cơ lỡ vận" tưởng tượng.

    Mình biết nhiều người nghĩ như thế. Cách đặt vấn đề của mỗi ngày mở mắt dậy đi làm, không phải là để tạo ra điều gì mới, mà là để chống lại nỗi sợ một sự "chết đói" có thể xảy đến vào một lúc nào kia. Hôm nay mình lại tích lũy được thêm mấy đồng, tổng cộng là mấy đồng, như thế là nếu có thất cơ lỡ vận cũng sẽ không phải lo trong từng này. Nuôi tâm thế ấy đến tận cuối đời.

    Ngày xưa, hồi bé, mình cũng có những lần khóc vì tủi thân nghĩ sao nhà mình chẳng có gì. Rồi bước vào cuộc sống với tâm thế con nhà nghèo. Nó bao gồm một ít sợ sệt, cả sự tự ti và cô độc. Thật ra, đến lúc bước vào đại học, đi chơi với bạn bè cũng ngại ngần.

    Ngày xưa vợ suốt ngày càu nhàu, vì hay hỏi một câu cắc cớ, là nếu nhà hết tiền chỉ còn một gói mì thì anh ăn hay là em ăn.
    Mình không tích lũy được tiền, vì không có kỹ năng, và có tiền vẫn không đủ hết sợ. Nhặt nhạnh miệt mài một thứ credit xã hội tổng hợp bao gồm cả kỹ năng, tên tuổi, uy tín công việc, quan hệ xã hội, tình cảm của những người xung quanh, đủ thứ hầm bà lằng miễn là để cảm thấy bớt sợ.

    Có nhiều thứ không thỏa hiệp được với chính bản thân mình, đành chịu, ví dụ như chuyện muốn tự do, giờ cũng không có cơ quan đoàn thể nào - nếu có muốn đi đâu, ghi chép gì - thì tự bỏ tiền túi. Nhưng không thoát được tâm lý phải cóp nhặt nhỡ ngày mai không còn gì. Cuối cùng, lúc nào cũng phải gồng hơn người ta.

    Tích lũy điểm tín dụng mãi, rồi cũng đến lúc dùng. Những lúc tai nạn. Credit lúc đấy mới tiêu. Có những người xung quanh bỏ đi, được quyền thở dài tiễn họ. Có những điều tiếng, được quyền mỉm cười. Có những mất mát tiền nong, được quyền tặc lưỡi. Có gì xảy ra, cũng được quyền nghĩ mình bất khả chiến bại.

    Nhưng rồi chính những lúc đấy, kiểm kê lại, mới nhận ra qua năm tháng mình đã nhặt nhạnh quá nhiều. Và tự hỏi rằng cuộc gồng gánh này có xứng đáng không. Những con người mà mình đã từng rất đỗi tử tế kia có xứng đáng không, chỉ để họ trở thành một loại credit rẻ mạt để tiêu đi lúc tôi vấp ngã.
    Chắc là cũng có nhiều người muốn ngủ một giấc và mơ mình thức dậy để rồi được hành xử như con nhà giàu.