Bất công luôn tồn tại nhưng không bao giờ là hiển nhiên

    Lê Nguyễn Duy Hậu

    a free-thinker

    website Sài Gòn
    Bất công luôn tồn tại nhưng không bao giờ là hiển nhiên

    Ngày 10/12 hàng năm được Liên Hiệp Quốc chọn là "Ngày Nhân Quyền" để kỷ niệm thời điểm Bản Tuyên Ngôn Nhân Quyền Phổ Quát được thông qua vào năm 1948. Vào mỗi năm thì Liên Hiệp Quốc đều chọn một chủ đề cho Ngày Nhân Quyền. Chủ đề của năm nay đó là "Đấu tranh vì quyền của một ai đó" (Stand up for someone's rights today). Trước đó một ngày (9/12) sẽ là Ngày Quốc Tế Những Người Bảo Vệ Nhân Quyền (International Day for Human Rights Defenders).

    Cụm từ "người bảo vệ nhân quyền" thường bị hiểu lầm như một nghề nghiệp (như kiểu ngày nhà giáo Việt Nam, ngày luật sư Việt Nam...). Nhưng trên thực tế, bảo vệ nhân quyền là một hành động chứ không phải là một nghề nghiệp hay một vị trí. Bất cứ ai lên tiếng vì một quyền nào đó, hoặc chống lại một hành vi vi phạm nhân quyền nào đó, cho cả bản thân hoặc những người xung quanh, đều là một người bảo vệ nhân quyền. Người cảnh sát truy bắt tội phạm để bảo vệ quyền tài sản của người dân cũng là một người bảo vệ nhân quyền. Người sinh viên đứng lên phản đối các hành vi áp đặt tư tưởng trong trường học, cũng là một người bảo vệ nhân quyền. Một người mẹ người H'Mông chống lại bao thế lực để cứu đứa con gái mình bị bán sang biên giới, cũng là một người bảo vệ nhân quyền. Một công chức cảm thấy sự bất công và xuống đường biểu tình, mặc bao nhiêu thị phi; một bạn trẻ lên tiếng bảo vệ bạn học của mình khỏi những bắt nạt; một người thầy giáo dành cả cuộc đời tìm lại công bằng cho một tử tù bị án oan... Chúng ta rõ ràng không thiếu những ví dụ về người bảo vệ nhân quyền trong xã hội Việt Nam ta. Và những người này không chống lại hệ thống hay nuôi dưỡng tham vọng chính trị hay âm mưu gây bất ổn xã hội. Đơn giản họ đang bảo vệ những giá trị tối cao được chính Hiến pháp Việt Nam và pháp luật quốc tế thừa nhận.

    Cũng cần phải xác định với nhau rằng đấu tranh cho nhân quyền không chỉ có nghĩa là ca ngợi nhân quyền và sỉ nhục những cá nhân, thể chế khác không cùng hệ giá trị. Nhân quyền là một nỗ lực của loài người để hướng đến những điều tử tế và hạnh phúc. Con người sinh ra có những quyền căn bản nhưng việc thực thi các quyền đó, mở rộng các quyền đó đến đâu chính là một quá trình kiến tạo xã hội rộng lớn. Nhân quyền không tự nhiên mà có mà đòi hỏi sự thực hành, bắt đầu bằng việc tôn trọng quyền của những người chúng ta căm ghét. Không thể đem lên dàn thiêu một kẻ bị coi là chống lại nhân quyền chỉ với hy vọng rằng sau khi kẻ đại ác đó chết đi, xã hội sẽ lại tốt đẹp. Những gì chúng ta đang chứng kiến, về sự hỗn độn, kinh địch, đối đầu, thậm chí như muốn ăn tươi nuốt sống giữa những người có tư tưởng khác nhau, hoặc của xã hội giành cho kẻ đại ác... dễ dàng khiến chúng ta bi quan. Nhân quyền là một hệ giá trị rất gần gũi để theo đuổi nhưng rất khó để có thể sống với đúng ý nghĩa của nó.

    Những người bảo vệ nhân quyền cũng chính là những người bằng hành động và cách sống của họ thúc đẩy và gầy dựng lại niềm tin cho một xã hội khoan dung, tử tế. Bằng lòng trắc ẩn và sự công bằng, xã hội có thể cảm hoá được kẻ giết người hay mưu sát mà không làm mất đi giá trị của bản thân bằng lòng hận thù và ham muốn trả thù. Bằng sự khoan dung và tinh thần bất bạo động, người ta đã có thể khiến những viên cảnh sát bạo lực nhất hay những chính quyền thực dân nhất khuất phục. Bất công xã hội là câu chuyện mang tính toàn cầu và thường bị hiểu nhầm rằng đó là cuộc sống. Những người bảo vệ nhân quyền vô tình hay hữu ý trở thành một phần của giải pháp bởi lẽ họ không chấp nhận bất công là một sự thật hiển nhiên. Và họ có thể là bất kỳ ai cảm thấy không an lòng trước bất công.

    Điều đáng tiếc là năm nay (cũng như mọi năm), Việt Nam không dành sự quan tâm đúng mực đến Ngày Nhân Quyền (như cách Việt Nam sẽ tôn vinh ngày Cách mạng tháng 10 Nga vào năm sau). Càng đáng tiếc hơn khi biết rằng Việt Nam vẫn đang là thành viên của Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc. Hy vọng rằng chính quyền Việt Nam sẽ cùng đứng bên cạnh các tổ chức bảo vệ quyền con người khác để tôn vinh một ngày ý nghĩa này vào một tương lai không xa.

    P/S: Thú vị là ngày 10/12 là UN HR Day (Ngày Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc) thì ngày 11/12 lại là ngày Vietnamese HR Day (nhưng lại có ý nghĩa là Ngày Nhân Sự Việt Nam)