4 phương pháp đấu tranh ôn hòa hiệu quả nhất tại Việt Nam năm 2016

    Khuyết Danh

    Nơi lưu trữ những bài viết giá trị của các tác giả khuyết danh hoặc chưa tham gia hội Nhà Báo Tự Do.

    4 phương pháp đấu tranh ôn hòa hiệu quả nhất tại Việt Nam năm 2016

    2016 là năm đầy biến động với rất nhiều sự kiện lớn xảy ra và cũng là một năm tuyệt vời để những người đồng chí hướng trên khắp cả nước “đứng cùng với nhau” và tạo ra các ảnh hưởng tích cực cho xã hội. Từ ghi chép và tổng hợp của mình, chúng tôi xin điểm lại 4 phương pháp đấu tranh ôn hòa được sử dụng hiệu quả nhất trong năm qua tại Việt Nam.

    1. Chiến dịch Tự ứng cử Đại biểu Quốc hội

    Khởi đầu từ lời kêu gọi trên trang cá nhân của TS. Nguyễn Quang A vào ngày 5/2/2015, chiến dịch Tự ứng cử Đại biểu Quốc hội ra đời để thách thức lại hệ thống bầu cử phi dân chủ tại Việt Nam bằng cách sử dụng quyền công dân được quy định trong pháp luật của những người tham gia.

    “Quyền ta, ta cứ làm”- khẩu hiệu tranh cử của TS. Nguyễn Quang A đã trở thành tinh thần chung cho cả chiến dịch, gợi cảm hứng cho 101 công dân (48 tại HN, 50 tại TP HCM và 3 tại Đà Nẵng) tự ứng cử trong cả nước. Không những thế, đây còn là chiến dịch có thời gian chạy lâu nhất trong năm, kéo dài 70 ngày (5/2 đến ngày 15/4), với sự tham gia đông đảo của các ứng viên và những người ủng hộ trên khắp cả nước.

    Sự thống nhất và tính tổ chức cao của chiến dịch đã góp phần rất lớn vào thành công của nó, thu hút nhiều báo chí quốc tế đưa tin và theo sát sự kiện từ đầu đến khi kết thúc.

    Người dân, thông qua chiến dịch này đã nhìn ra và chú ý hơn tới nhiều khía cạnh tiêu cực của cuộc bầu cử, nhiều người trong số đó đã từ chối tham gia bỏ phiếu trong cuộc bầu cử 5/2016.

    Tham khảo thêm: Báo cáo Bầu cử phi dân chủ ở Việt Nam.

    2. Biểu tình ôn hòa

    Người biểu tình tọa kháng trong một cuộc biểu tình tại Hà Nội vào tháng 5/2016.

    Đây không phải một phương pháp đấu tranh mới mẻ tại Việt Nam, tuy nhiên phương pháp này luôn tạo ra hiệu quả cho những người sử dụng nó. Trong năm, có nhiều cuộc biểu tình lớn nhỏ dưới nhiều hình thức khác nhau đã giúp lan tỏa các vấn đề xã hội, gây áp lực lên chính quyền và doanh nghiệp, khơi dậy mối quan tâm của cộng đồng quốc tế.

    Đặc biệt phải kể đến chuỗi các cuộc biểu tình lớn diễn ra tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh (Sài Gòn) để yêu cầu minh bạch trong thảm họa môi trường Formosa. Diễn ra liên tục vào mỗi buổi sáng chủ nhật, chuỗi biểu tình này thu hút nghìn người tham gia với các thành phần xã hội đa dạng. Sức ảnh hưởng của nó không chỉ dừng lại trong nước, mà người dân Đài Loan và cộng đồng quốc tế cũng chú ý đến những diễn biến này. Báo cáo viên đặc biệt về quyền tự do hội họp của Liên hợp quốc, ông Maina Kiai đã đưa chuỗi biểu tình này vào một trong 99 vấn đề trên thế giới trong tháng 6/2016 vì những đàn áp từ phía chính quyền đối với người biểu tình, đã góp phần đẩy vấn đề lên tầm quốc tế.

    Ngoài ra, cuộc biểu tình lớn với gần 20.000 người tham gia tại cổng của Công ty TNHH Gang Thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh, Kỳ Anh (Hà Tĩnh) cũng là một trong những sự kiện nổi bật khác về biểu tình. Tuy khó đánh giá về thành công, nhưng với quy mô hiếm có tại Việt Nam, cuộc biểu tình này trở thành một hoạt động đấu tranh nổi bật trong năm.

    Và hàng loạt các cuộc biểu tình khác như: sinh viên đại học Hoa Sen phản đối Hội đồng quản trị mới; cuộc biểu tình mini theo phong cách hài hước (laughtivism) của một nhóm người Việt tại Philippines để phản đối chính sách bành trướng của Trung Quốc trước lãnh sứ quán nước này tại Manila; hoạt động như “dắt cá đi dạo” vào mỗi sáng thứ bảy của một nhóm bạn trả tại Sài Gòn và rất nhiều sự kiện nhỏ khác đều là những điểm sáng của năm 2016.

    Mặc dù trong một số cuộc biểu tình, an ninh thường đàn áp người tham gia dưới nhiều mức độ khác nhau như ngăn chặn, sử dụng an ninh thường phục để tấn công, sách nhiễu sau cuộc biểu tình,… nhưng mọi người đều cố gắng giữ thái độ ôn hòa và tập trung vào việc thể hiện mong muốn thay đổi xã hội.

    Phương pháp: Biểu tình là hình thức tụ họp công cộng hoặc diễu hành vì một mục đích chung, thông thường là bày tỏ ý kiến, thái độ như đồng ý phản đối về một vấn đề chính trị hoặc xã hội. Các hoạt động như tụ họp biểu tình, tuần hành, diễu hành, tọa kháng, bãi thị, bãi công, bãi khóa,... đều được tính là cách hình thức khác nhau của biểu tình.

    Hiệu quả: Tác động của biểu tình thường nằm ở số lượng người tham gia, các hình thức mà họ sử dụng, đôi khi tạo ra áp lực cơ học như việc chiếm đóng các vị trí trọng yếu trong một thời gian dài (các trục đường chính, trung tâm mua sắp,...) gây ra ảnh hưởng đến kinh tế, ách tách giao thông. Biểu tình cũng có thể có tác động thông qua các hành động ước lệ và có tính biểu tượng, từ đó tạo tiếng vang bằng truyền thông và thu hút sự chú ý của người dân.

    3. Đấu tranh bằng nghệ thuật

    Gần đây, một số nghệ sĩ Việt Nam đã dấn thân và đóng góp tài năng nghệ thuật của họ vào các hoạt động xã hội.

    Sáng 29/4, đúng ngày khai mạc Festival Huế, một “Đám tang cá” được thực hiện bởi nhóm nghệ sĩ trình diễn tại Huế để cất tiếng nói chia sẻ về thảm họa cá chết hàng loạt đang xảy ra tại miền Trung. Nhân vật chính trong buổi trình diễn được vẽ trắng toàn thân, miệng ngậm cá, cùng các nghệ sỹ khác đã thực hiện hóa trang đầy độc đáo, mang theo nhạc cụ để vừa đi bộ vừa chơi nhạc. Hành trình của họ bắt từ cầu Trường Tiền đến Phú Xuân, đã thu hút sự chú ý đặc biệt của người đi đường.

    Một hoạt động nghệ thuật đáng chú ý khác là bộ ảnh “Ác mộng cá” thực hiện bởi nghệ sỹ Thịnh Nguyễn để thể hiện nỗi đau mà đồng bào miền Trung đang phải gánh chịu.

    Trong lĩnh vực đấu tranh bằng âm nhạc, ca sĩ Mai Khôi là một trong những gương mặt sáng giá nhất với những sáng tác và biểu diễn về chủ đề chính trị, xã hội. Ca khúc của cô cổ xúy cho các giá trị dân chủ, nhân quyền như Xe bus, Xin ông, Trói vào tự do,… Tuy đối mặt với những sách nhiễu và ngăn cản trong hoạt động biểu diễn, cô đã thách thức chế độ kiểm duyệt trong nước bằng cách biểu diễn trực tiếp (live stream) qua facebook hay thực hiện chuỗi lưu diễn vòng quanh châu Âu và Mỹ để quảng bá cho dự án “Nghệ thuật tự do và Yêu thương tự nguyện” của mình.

    Hài kịch là một trong những thể loại được yêu thích nhất, vì nó mang lại tiếng cười, xua tan nỗi sợ hãi và giúp mọi người đến gần nhau hơn. Đại diện xuất sắc trong mảng này là nghệ sĩ hài độc thoại Dưa Leo (tên thật là Nguyễn Phúc Gia Huy). Anh làm các Vlog để nói về vấn đề xã hội dưới góc nhìn cá nhân. Những tác phẩm của anh đã góp phần đánh thức tư duy phản biện của người trẻ trước các vấn đề xã hội, chính trị của đất nước. Trang cá nhân của anh có trên 800 nghìn lượt theo dõi, các video của anh cũng thường thu hút hàng chục nghìn like chỉ sau vài giờ chia sẻ. Gần đây anh có buổi làm việc với an ninh về các hoạt động được cho là nhạy cảm. Sau buổi gặp gỡ, anh nói rằng sẽ vẫn tiếp tục công việc “làm cho đất nước tốt hơn lên” của mình.

    Phương pháp: Cụm từ đấu tranh bằng nghệ thuật (artivism/art activism) là sự kết hợp giữa nghệ thuật (art) và các hoạt động đấu tranh (activism), xuất hiện vài chục năm trở lại đây qua các phong trào xã hội. Đây kết hợp giữa sự sáng tạo nghệ thuật với các phong trào nhằm tạo ra các thay đổi xã hội. Đôi khi nghệ thuật là một phần của của một phong trào nào đó như các hình ảnh có tính biểu tượng trong một cuộc biểu tình chẳng hạn; hoặc nghệ thuật cũng có thể là chất liệu duy nhất cho các chiến dịch trình diễn.

    Hiệu quả: Tính sáng tạo, đẹp đẽ trong nghệ thuật là thứ cuốn hút tất cả mọi người. Nhờ vậy, các hoạt động đấu tranh bằng nghệ thuật như tranh ảnh, trình diễn, âm nhạc,... dễ dàng đi vào lòng người và có sức lan tỏa vô cùng lớn.

    4. Tẩy chay

    Ngày 18/10/2016, hàng trăm người dân huyện Quỳnh Lưu (Nghệ An) thuê vài chục chiếc xe của hãng Mai Linh để đi nộp đơn kiện công ty Formosa và khiếu nại Tòa án Kỳ Anh về việc bác bỏ 506 đơn kiện trước đó. Tuy nhiên, tổng giám đốc Hồ Huy của hãng đã ra lệnh cho các tài xế đuổi toàn bộ bà con xuống, còn đe dọa rằng nếu không thực hiện thì sẽ bị đuổi việc. Thông tin trên được thuật lại từ những người dân trong cuộc.

    Khi biết về hành vi thiếu đạo đức kinh doanh đó, nhạc sỹ Nguyễn Tuấn Khanh đã kêu gọi tẩy chay tập đoàn Mai Linh trên trang cá nhân. Chỉ trong vòng 10h đồng hồ status đó đã nhận được gần 10 nghìn like, 3003 lượt share và hơn 800 comment ủng hộ. Hưởng ứng lời kêu gọi, hàng loạt cá nhân có ảnh hưởng trên facebook đã đưa ra lời tuyên bố tẩy chay Mai Linh, đồng thời, hàng nghìn người dùng facebook đồng loạt đổi ảnh đại diện và ảnh bìa trang cá nhân có nội dung tẩy chay Mai Linh.

    Trước sự lan tỏa chóng mặt của chiến dịch này, ông Hồ Huy đã phải trực tiếp liên lạc với nhạc sỹ Tuấn Khanh để xử lý khủng hoảng truyền thông và thực hiện yêu cầu của nhạc sỹ là thông báo chính thức về vụ việc tới khách hàng. Trong thông báo, ông Hồ Huy viết rằng, “với mạng xã hội như hiện nay, muốn tôn vinh một ai đó hay đạp đổ một ai đó thật quá dễ dàng” đã gián tiếp khẳng định chiến thắng của chiến dịch tẩy chay này. Dù diễn ra nhanh chóng, sự kiện đã nhắc nhở nhiều người về sức mạnh của quyền lực nhân dân.

    Phương pháp: Tẩy chay là phương pháp chấm dứt các quan hệ thương mại hoặc xã hội đối với một đất nước, tổ chức hay cá nhân nhằm trừng phạt hoặc kháng nghị về một vấn đề gì đó.

    Hiệu quả: Tẩy chay luôn được đánh giá là một trong những phương pháp ôn hòa có sức mạnh nhất bởi lẽ nó tạo ra những thiệt hại thực sự về mặt kinh tế hay xã hội cho đối phương, hơn nữa nó rất dễ dàng thu hút người tham gia. Những người tham gia chỉ cần nhận được lời kêu gọi và hưởng ứng bằng cách ngừng hay thay đổi một hành vi mà không cần nhiều nỗ lực và chịu sự nguy hiểm.

    … và rất nhiều phương pháp khác

    Trên đây chỉ là một vài trong số rất nhiều phương pháp đấu tranh ôn hòa khác nhau diễn ra tại Việt Nam trong năm 2016. Ngoài ra các nhà hoạt động xã hội còn sử dụng nhiều cách thức khác như: Gửi thư kiến nghị (Green Trees trong thảm họa Vũng Áng), ký tên tập thể yêu cầu trả tự do cho nhà hoạt động nhân quyền Nguyễn Ngọc Như Quỳnh (mẹ Nấm), quốc tang tưởng niệm đồng bào miền Trung tử nạn vì lũ lụt 2016,…


    HateChange.org